Version classiqueVersion mobile
OpenEdition Books

La phénoménale ventrée du marquis de Ruchestinto

 | 
Euloxio R. Ruibal

A sonada e proveitosa enchenta do marqués Ruchestinto no derradeiro século da súa vida

Euloxio R. Ruibal

Note de l’auteur

Reprodúcese aquí esta obra tal e como foi publicada na súa 1a edición (Santiago de Compostela, Pico Sacro, 1975). Só se modificou (minimamente) coa limpeza de grallas, a remuda de algún signo de puntuación ou imprescindíbeis cambios na acentuación.

La pièce est publiée ici telle qu’elle l’a été lors de sa première édition (Saint-Jacques-de-Compostelle, Pico Sacro, 1975). Les modifications, mineures, concernent quelques coquilles, quelques corrections de ponctuation et d’accentuation de mots.

Texte intégral

Persoaxes

1O marqués Ruchestinto, simpremente marqués
Criada primeira, irmá xemea da segunda
Criada segunda, cuspidiña á primeira
Maiordomo, a secas
Milmañas, manciñeiro
O fillo, máis novo do marqués

2Encrequenado enriba de señorial cadeira, o marqués Ruchestinto loita co pedrochosco da morte. Dúas criadas mazaroqueiras choran a súa inminente perda.

3Criada 1a. — Ai, quén me biliscará a min agora?

4Criada 2a. — Ai, quén me apalpará os touciños?

5Criada 1a. — Ai, quén me estricará o narís, ai!?

6Criada 2a. — Ai, quén me morderá os xamóns, ai!?

7As dúas. — Ai, ai-ai-ai, aiiiii!

8Criada 1a. — Ai, quén chuchará o meu sangue, quén?

9Criada 2a. — Ai, quén me esfolará outro teto, quén?

10Criada 1a. — Quén me rañará no cú, quén?

11Criada 2a. — Ai, quén bicará o meu fígado, quén?

12Criada 1a. — Ai, quén lamberá as miñas cachas, quén?

13As duas. — Quén, quén – quén – quén, quén?

14Criada 1a. — Lavéille os pés… e vaise!

15Criada 2a. — Limpéille as unllas… e vaise!

16Criada 1a. — Pintéille as partes… e vaise!

17Criada 2a. — Freguéille os dentes… e vaise!

18Criada 1a. — Barrinlle os pulmóns… e vaise!

19Criada 2a. — Espriminlle a vincha… e vaise!

20Criada 1a. — Compúxenlle os ósos… e vaise!

21Criada 2a. — Roínlle a tripa rosqueira… e vaise!

22Criada 1a. — Enxabronéille o curazón… e vaise!

23Criada 2a. — Fartéille o cárcabo… e vaise!

24Criada 1a. — Vaise el señor!

25As dúas. — Vaise, vaise, vaise!

26Criada 1a. — O gran marqués!

27As dúas. — Vaise, vaise, vaise!

28Criada 1a. — Pra sempre!

29As dúas. — Vaise, vaise, vaise!

30Criada 2a. — A ningún outro serviréi!

31Criada 1a. — A ningún outro daréi pantrigo con mel!

32Criada 2a. — A ningún outro afeitaréi o peito!

33Criada 1a. — A ningún outro arrincaréi as canas!

34Criada 2a. — A ningún outro fregaréi os ollos!

35Criada 1a. — A ningún outro pintaréi os dentes!

36Criada 2a. — A ningún outro coseréi a língoa!

37Criada 1a. — A ningún outro peitearéi o lombo!

38Criada 2a. — A ningún outro limparéi o cusme!

39As dúas. — Sóio ó marqués!

40Criada 1a. — Sóio el era merecente! Pro vaise…

41Criada 2a. — Pra sempre!

42Criada 1a. — Pró burato!

43Criada 2a. — Prá negra e longa noite!

44Criada 1a. — Prá vida dos mortos!

45Criada 2a. — Pró seu pazo do cemiterio!

46Criada 1a. — Pró seu cadaleito de ouro!

47Criada 2a. — Pra onda seu pai!

48Criada 1a. — Pra onda seus fillos embruxados!

49Criada 2a. — Ai, ai, noso señor, ai!

50As dúas. — Ai, noso marqués, ai, ai!

51Criada 1a. — Terá frío!

52Criada 2a. — Comerano as miñocas!

53Criada 1a. — Apodreceralle a súa língoa azul!

54Criada 2a. — Comeranlla as miñocas!

55Criada 1a. — Os seus beizos negros terán sede!

56Criada 2a. — Comeranllos as miñocas!

57Criada 1a. — Os seus ollos marelos…!

58Criada 2a. — Comeranllos os vermes!

59Criada 1a. — O seu narís verde…!

60Criada 2a. — Comeranllo os vermes!

61Criada 1a. — As súas orellas crechas!

62Criada 2a. — Comeranllas os vermes!

63Criada 1a. — O seu rufo corpo…!

64Criada 2a. — Será un enxamio de vermes!

65Criada 1a. — Os seus collóns roxos…!

66Criada 2a. — Comeranllos os vermes e as miñocas!

67Criada 1a. — A súa branca alma…!

68Criada 2a. — Comeranlla…!

69Criada 1a. — Xasús! Arrenégote demo!

70Criada 2a. — Pecadazo!

71Criada 1a. — Nosopai, Nosopai. Painoso, Painoso.

72Criada 2a. — Ave María!

73Criada 1a. — Non levedes a esta xoia!

74Criada 2a. — Pra xaneiro faría trescentos anos!

75As dúas. — Malpocado!

76Criada 2a. — Levádelo no millor da súa vida!

77Criada 1a. — Qué será agora dos seus catro mil fillos!?

78Criada 2a. — Orfos de pai!

79As dúas. — De nais lumias!

80Criada 2a. — Qué será destas terras, sin amo e señor!?

81O marqués baixa dun súpeto brinco da súa cadeira e corre encrequenado polo esceario coma unha galiña choca.

82Marqués. — Co, co-co-co, co, co-co-co, co, co-co-co, co, co-co-co…

83As dúas. — Ai, malpocadiño!

84Criada 2a. — Miña xoia!

85Criada 1a. — Xa lle dou outra vez.

86Criada 2a. — Lástima que non gañase as oposicións a Cardeal!

87Criada 1a. — Lástima… Un cardeal endexamáis adoece!

88Marqués. — Co, co-co-co, co, co-co-co… cocococo…

89Con acenos cerimoniosos e fachendosos, fai a súa entrada o maiordomo, que pregoa con voz amaricada:

90Maiordomo. — Nobre e cabaleiroso, santo e poderoso marqués Ruchestinto: o manciñeiro da súa doce e xenerosa persoa.

91O marqués, despois de ficar un intre teso e calado, voa cara o maiordomo – co-co-co! – e mórdeo

92(Ñan, ñan, co, guau, guau!) nunha perna. O maiordomo agoanta pra non perder a compostura, pro véselle na súa face a morea de raios e centellas que lle andan a magoar na cachola. Co cu moi botado prá atrás e a cabeza prá diante, entra o manciñeiro Milmañas. O marqués cacarexa e chouta novamente polo esceario.

93Maiordomo. — Velaí, insigne doutor, ó meirande persoaxe da historia sofrindo tal noxenta doencia que é moita a mágoa que dá velo.

94Milmañas. Curioso, recoiro, curioso!

95O marqués corre cara a criada 1a túrraa nas cachas. Ela fuxe e o marqués vai detrás da outra.

96Criada 1a. — Pobre señor! Sofre por non ter cornos.

97Criada 2a. — Isca, isca, perica, isca!

98Criada 1a. — Churra, churra, churriña!

99Criada 2a. — Isca, isca!

100Criada 1a. — Malia a quén o embruxóu!

101Maiordomo. — Suponse, insigne doutor, que foi picouteado por unha galiña doente.

102Milmañas. La pucha! Curioso, moi curioso!

103O marqués fica cougo e olla coma un pasmón pro seu manciñeiro.

104Marqués. (Esmaiándose, ó chan.) Apartádevos, ruins lixos pencados. Apartádevos!

105Criada 1a. — Ai, xa se esmaióu!

106Criada 2a. — Ai, qué non dou aturado a medo!

107Criada 1a. — O seu mal cánsao moito, miña xoia!

108Milmañas. Curioso, curioso…

109Criada 2a. — Póñalle uns remendos novos, doutoriño!

110Milmañas. Abriréille o tarabelo pra ver a doenza que lle morde as entranas.

111Maiordomo. — Na Ponte das Cagarrías, a vostede lle ergueremos marmóreo moimento, insigne doutor. Este pobo non esquencerá o seu nobre proceder ca vida do marqués Ruchestinto, «pau de herexes», «tralla de estremistas».

112As criadas erguen o marqués e lévano prá señorial cadeira, onde o sentan ou deitan cerimoniosamente. O Milmañas ponse a recoñecel. Reméxelle dentro do corpo e empeza a sacar reloxos, bonecos, bragas, cebolas, cirolas, xustillos, arbres, papeles, garabullos, froita, allos, vinchas, pistolas, escarabellos, teléfonos e demáis ouxetos heteróxeneos.

113Criada 2a. — Qué cereixas máis boniteiras!

114Criada 1a. — Dá o xenio do mundo verllas!

115Criada 2a. — Gostaríame arrincarlle ese pelo de douscentos metros que ten nas cachas.

116Criada 1a. — A min, ese diamante de oitenta e oito quilates que ten no fígado.

117Milmañas. Curioso… Todo, todo moi apodrecido!

118Criada 2ª. — A min, esa cóbrega que lle come os vermes da barrigola.

119Maiordomo. — Eu sempre lle decía – co debido respeto, eso sí – que non lle conviña deitarse con dez mulleres ó día.

120Criada 1a. — A min, esa verruga de catro kilos que ten na gorxa.

121Milmañas. La pucha! Cheira que bota de recú.

122Criada 1a. — Arrecende coma as froles de maio!

123Milmañas. Cheirume, cheirume!

124Criada 2a. — Arrecende coma as follas do romeu!

125Milmañas. Fede que mete medo!

126Criada 1a. — Coma as pedras de alcanfor!

127Maiordomo. — Tamén lle decía, eisimesmo co debido respeto, que non fora tódolos xoves de xionllos á ermida de San Adrián.

128Milmañas. E moito cheirar!

129Criada 2a. — Arrecende coma o centeo verde!

130Criada 1a. — Coma o perfume francés!

131Criada 2a. — Coma o vento do norde!

132O Milmañas remata o reconocimento.

133Milmañas. Non hai arranxo.

134Criada 1a. — Coma a neve de febreiro!

135Milmañas. Nada se pode facer. Veces hai en que a ciencia non pode loitar contra as leises que rixen o universo enteiro.

136Criada 2a. — Coma a lúa de marzal!

137Maiordomo. — Ca súa licencia, doutor, eso é imposíbel. Como sexa ten que voltar á súa vida de sempre. Moitas son as nobres obras que aínda lle quedan por facer. Qué será de todos nós? Algo haberá…

138As dúas. — Ai!

139Maiordomo. — Perciso é que matine axeitadamente e decontado, doutouriño. Non vaia a ser o demo que os veladores fados persoales de «el» gran marqués boten enriba da alma de vostede súas quentes, lóxicas e arrepiantes carraxes.

140As dúas. — Ai, ai!

141Maiordomo. — Moito é o risco, doutor. Matine…

142Milmañas. Non hai xarope pra esta desconocida doenza.

143Criada 1a. — Ai, o noso señor vaise!

144Criada 2a. — Déixanos horfos e na anguria!

145Maiordomo. — Súa é a responsabilidade.

146Milmañas. La pucha! Das leises do orbe será. Ben o saben sabios e xuiciosos.

147As dúas. — Ai, ai!

148Maiordomo. — (Saíndo) Chamaréi o representante dos seus fillos. De vostede é a obriga de comunicarlle a mala nova.

149Criada 2a. — Delle uns pós máxicos, doutor.

150Criada 1a. — Delle un bebedizo de herbas, doutor.

151Criada 2a. — Delle un potaxe de mel con cebolas, doutor.

152Maiordomo. — (Entrando) Nobre e cabaleiroso, santo e poderoso marqués Ruchestinto: o representante dos seus catro mil fillos.

153Entra o fillo do marqués. E un velliño moi acabado e ten cachola de galiña, rabo de besta e pernas de carneiro. algúns tamen coidan que ten chepa. As vegadas, o rabo pónselle teso, polo que, caseque sempre, o vai agoantando cunha man, xa que non lle gosta que se lle endereite.

154Fillo. — Sanóu o meu papái?

155As dúas. — Ai, ai!

156Milmañas. Ráchasame o curazón… ó ter que comunicarlle á súa abondosa prole que… que non hai loita posibre contra o… o tristeiro acontecimento que se aveciña… Vostede, que será o vinculeiro…

157As dúas. — É o máis noviño, doutor.

158Fillo. — Son o pequecho… Ós demais xa non lle rexen as pernas…

159Milmañas. Dígallo con moito tento ós que aínda vivan.

160As dúas. — Viven todos, doutor.

161Fillo. — Sóio morreron os vinte que naceron sin rabo e con pernas e máis cachola humáns. Estaban embruxados!

162As dúas. — Morreron ó nacer.

163Criada 2a. — É moita a caste do marqués!

164Maiordomo. — Ten unha baril semente que con sotileza e aloumiño, con rexo esforzo xemido, enxendra circia prole de contado e a miúdo.

165Milmañas. Curioso, recoiro! Esto é un asoballo da ciencia.

166Criada 2a. — Inda onte beilóu unha muiñeira…!

167Criada 1a. — Brincando áxilmente enriba da chaminea!

168Marqués. — (Espertando) Co, co-co-co, co! (Bota un forte peido). Ahí vai un ovo prós famentos dos meus vasalos. (Pon un ovo).

169Milmañas. La pucha!

170As dúas. — Miragre, miragre do San Adrián!

171Maiordomo. — Poderes da súa nobreza. Non aldraxedes o que de seu lle pertence.

172Milmañas. Recoiro, recoiro, recoiro!

173Marqués. — Cococó, trebóns de manteiga, cococó, berzas de melóns, cococó, rabos de millo! Co, co-co-co, co!

174Brinca onda o seu fillo. Ulisquea arredor del.

175Fillo. — Son eu, papái. Non me conoces?

176Criada 1a. — Malpocadiños!

177Criada 2a. — Dá mágoa velos!

178Milmañas. En verdad, la escena es emotiva, recoiro!

179O marqués ficou teso, alelado.

180Fillo. — Lémbraste de «Maruxa das Ameixas», papái. Lémbraste daquel palleiro de espiñas, daquel luar, dos foguetes?

181Criada 1a. — Xuntos no derradeiro almanaque!

182Milmañas. La puchita! Recoirorecoirorecoiro!

183Criada 2a. — Meu curazón vai estalar!

184Maiordomo. — Aconteceres hai na vida que o fado tróuxo de sempre e sabiamente os guinda prá nunca tráxica situación do decote! Et inda non parlamos latinus…!

185Fillo. — Lémbraste, papái? Foi no debalar da lúa, polo serán do trinta de maio… Lémbraste…? Apalpácheslle as cóchegas, enlarufándote nos untos… Lémbraste? Antre ondas de alento e reviravoltas, furaches sangue de loito no longo e aldraxado pozo de asubiante escume. Bágoas erguéronse cedo, oubeos zoaron ó lonxe…

186Criada 2a. — Cachola de poeta!

187Milmañas. Me embarga el ánimo!

188Criada 1a. — Cacheira de baril pensamento!

189Maiordomo. — Herdada de nobre berce. Tocóulle a millora en rifa sacrosanta.

190Milmañas. La pucha del recoiro!

191Fillo. — Lémbraste, papái? Pois aquelo… aquelo son eu! O homilde froito do señorial esparcimento, do aldraxante xogo, do carismático mexo…

192O marqués chéiralle as partes. Ó fillo enderéitaselle o rabo de besta dándolle unha labazada o marqués nos morros, que se cabrea e escomenza a picoutealo. O fillo fuxe e seu pai rincha coma un cabalo, gallopando detrás del.

193Marqués. — Iiiiiiii…! Ameixas mornas miñas! Miñas, miñas! Iiiiiiii! Miñas bágoas, alentos meus! Untos fritos, cóchegas escumeantes, lúas verdes miñas! Miñas, miñas! Iiiiiii…! Meus, miñas, meus, meus! Iiiiii…! Pra min volten pelexos novos, pelexos quentes! Iiiiii…!

194Fillo. — Amodiño, papái, amodiño! Meus cadrís xa non rexen! O froito sempre é da semente, papái.

195Marqués. — Iiiiiii, iiiiii…!

196Criada 1a. — Coitadiño…! Férvenlle as entranas!

197Criada 2a. — Quere que lle devolvan os seus arroutos roubados!

198Criada 1a. — A súa alma adoece!

199Criada 2a. — Non acouga na caixiña de prata!

200Milmañas. Recoiro de pucha afumada! Esto bota por fora da patoloxía paquiderma.

201O marqués (iiiiiii…!) arrincoulle o rabo de besta ó seu fillo, que fuxe berrando.

202Fillo. — Acudide, compañeiros; acudide, irmáns; acudide, camaradas! Noso pai xa non respeta as herdadas anatomías! Acudide, acudide!

203O marqués ouserva paseniñamente o rabo do seu fillo e logo (iiiiiii…!) remata poñéndoo.

204Maiordomo. — Cánto doe, insigne doutor, ouservar a barileza que pon en agarrarse á vida que lle fuxe! Está mesmamente nas últimas…!

205As dúas. — Ai, ai!

206Milmañas. La pucha, puchapuchita! Eureka rica! Lóstregos de espranza estóupan na miña cachola. Qué dúbida cabe de que é o mesmo? Segurismo, segurismo! Cánto se adeprende da tradición, dos vellos curandeiros indios, da todapoderosa natura!

207Maiordomo. — Oíron ben meus ouvidos? Cavile, doutouriño, siga cavilando. Concéntrese, concéntrese! Pecharéi portas e fiestras. Qué nada o moleste (Sal de escea).

208O Milmañas ficou moi estasiado na súa matinación. Rincha o marqués. Logo cacarexa. Cabrease moito: non lle gosta. Loita con el mesmo. Os rinchos van rubindo cada vez mais e os cacarexos baixando hastra esmorecer. As criadas acuden na sua axuda. Pouco a pouco, o marqués rinchará tamén con menos forza.

209Criada 1a. — El marqués está canso.

210Criada 2a. — E moita agonía a que ten que sofrir!

211Criada 1a. — Convén que se deite.

212Criada 2a. — Lavaréille os pés con viño e manteiga.

213Criada 1a. — Daréille unha frega de ortigas.

214As dúas. — Eisí durmirá millor!

215Criada 1a. — Na groria!

216Criada 2a. — Sen rebumbio!

217Criada 1a. — Fora do tempo!

218Criada 2a. — e desta miseria nosa.

219As dúas. — Veña el señor, veña el marqués ó seu herdado berce!

220Levano prá señorial cadeira, O marqués, mais que rinchar, zaluca. Ábreselle moito a boca e fica coma un pasmón. Elas péchanlla. Vólveselle abrir e péchanlla. Ábreselle moito un ollo. Péchanllo tamén. A boca, outra vez. Péchanlla, etc.

221Criada 1a. — Noso anxo!

222Criada 2a. — Nosa fartura!

223Criada 1a. — E moita a fame que debe ter!

224Milmañas. Nada de raxo nin touciño!

225Criada 2a. — Era de tan bó dente!

226Criada 1a. — Véselle o ceo nas meniñas dos seus ollos!

227Milmañas. Mucho reposo, acougo infindo: éisito decote no meu brillante curriculum.

228Criada 2a. — Unha hora leva sin probar bocado!

229Criada 1a. — Chóranlle as tripas roendo no ar frolido!

230Criada 2a. — Encólleseme o curazón ó velo eisí!

231Criada 1a. — Meu probe!

232Criada 2a. — Xa bota cusme de coloriñas!

233Criada 1a. — Súa língoa, chucha que chucha!

234Criada 2a. — Seus beizos, chucha que chucha.

235Criada 1a. — Escórrelle o cusme polo seu corpiño abaixo!

236Criada 2a. — Meu probe!

237Criada 1a. — Miña xoia!

238Criada 2a. — Morrerá ca fame!

239Criada 1a. — O doutor asesíñao!

240Criada 2a. — Chamaréi ó crego!

241Criada 1a. — Ai, puido ser cardeal!

242Criada 2a. — Xa non agoanto máis!

243Criada 1a. — Nin eu!

244Criada 2a. — Daréille a teta!

245Criada 1a. — Daréilla eu! Acóugao tanto!

246Criada 2a. — A miña góstalle máis!

247Criada 1a. O teu leite ten vermes!

248Criada 2a. — Pro e branquiño…!

249Criada 1a. — Estarrécelle!

250Criada 2a. — Os teus tetos son marelos e teñen brume pezoñento!

251Criada 1a. — Pro fanlle cóchegas na gorxa. Cobizosa!

252Criada 2a. — Telos apodrecidos!

253Criada 1a. — Quén che dera…! Sempre me bilisca no brumeiro máis grande!

254Criada 2a. — Eu mantéñoo millor! Tés o leite desnatado!

255Criada 1a. — Sempre trousa despóis de chuchar en ti. Sóio lle acaen ben os meus vermes!

256Criada 2a. — Hoxe tócame a min. Toma, meu pequecho!

257Criada 1a. — Mintes…! Chiscóume a min o ollo!

258Criada 2a. — Arreda, cocha!

259Criada 1a. — Toma, meu rei! Chucha con forza!

260Milmañas. Abonda, xa, nésporas! Seique o queredes rematar?

261Criada 1a. — Non, señoriño.

262Criada 2a. — Non, insigne doutor!

263As duas. — Escorrentarlle a fame queremos.

264Milmañas. Pra que son as miñas ordes? Nada de comida. Moito acougo pra el señor marqués!

265Maiordomo. — (Entrando) Facede o que vos di o doutor, lerchas! Máis que lerchas…!

266As dúas. — Eisí faremos, señorías, eisí faremos, eisí faremos…

267Milmañas. Cando adoeza ca fame, dádelle un oviño pra que enrede. Está craro?

268As dúas. — Crarismo, insigne, crarismo!

269Milmañas. Pues no volváis a interrumpir el recto discurrir de mis pensamientos.

270Maiordomo. — Acatade as ordes ou teréi que voltar a poñervos as cadeas ó pescozo.

271As dúas. — Vostede manda, señor, vostede ordea…

272Axionlláronse e camiñan moi sumisas, a gatas polo chan.

273Maiordomo. — Siga cos seus outos e xeniás pensamentos, doutor.

274Milmañas. Matinaba nunha posibilidade de arranxo desta terribre doenza.

275Maiordomo. — Qué ledicia enche o meu curazón, doutor? Coida entón vostede…?

276Milmañas. Coido, coido…

277Maiordomo. — Qué capital, asombroso e miragroso acontecer prá humanidade, a sociedade e a ciencia!

278Milmañas. En verdade sería… Pro non… Non é xusto! Son un home moi relixioso…!

279Maiordomo. — (Obrigándolle.) Conféseme os seus problemas de conciencia, doutor. Dous seremos a levalos neste camiñar en pelegrinaxe.

280As criadas collen o ovo que puxo o marqués e lévanllo procesionalmente. El apértao gorentoso despóis de ollalo escrutadoramente. Elas embórcanse polo chan.

281Maiordomo. — Veña, doutor…! Estóu areloso de conocer ese espranzador remedio.

282Milmañas. Eu ben quixera… Primeiro é el señor marqués! Pro a miña alma oponse… Se non tuvera eu tan nobres sentimentos…!

283Maiordomo. — Primeiro é el señor marqués! Vaiamos gardar tan escelso segredo.

284Milmañas. Qué sagrificio!

285Maiordomo. — Qué trunfo, qué groria!

286Saen os dous. Fai xa un anaco que se ouven, antre as palabras deles, os xemidos das criadas, que se retorcen polo esceario adiante.

287Criadas. — Aa, aa, aaaaaaa!

288Criada 2a. — Chucha, chucha, aa!

289Criada 1a. — Chucha, meu galán, aa!

290Criada 2a. — Aaa, outra pingueira, aa!

291Criada 1a. — Outra chisca, aaa!

292Criada 2a. — Aa, trinta e dous!

293Criada 1a. — Aa, corenta e nove!

294Criada 2a. — Aa, isca ese rabo!

295Criada 1a. — Aa, aa!

296Criada 2a. — Aa, aa!

297As dúas. — Aa, aa, aaaaaa!

298Criada 2a. — Aa, hastra ó fondo!

299Criada 1a. — Aa, acude ó fervedoiro!

300Criada 2a. — Aa, outo, outo!

301Criada 1a. — Aa, apresa, apresa!

302Criada 2a. — Aa, dalle á roda, aa!

303Criada 1a. — Aa, chimpa fora, aa!

304Criada 2a. — Aa, unha, dúas, aa!

305Criada 1a. — Aa, tres, catro!

306Criada 2a. — Cento vinte, aa!

307Criada 1a. — Setecentas oito, aaaaaaa!

308Criada 2a. — Dalle ó cinchón!

309Criada 1a. — Remexe nas papas!

310Criada 2a. — Colle o xenio!

311Criada 1a. — Apreta a manteiga!

312Criada 2a. — Aa, aa, aaa!

313Criada 1a. — Aa, aa, aa!

314As dúas. — Aaaaaaaaaaaaa!

315Criada 1a. — Tíralle do pé!

316Criada 2a. — Arríncame o pelexo!

317Criada 1a. — Céibame o bezo!

318Criada 2a. — Arriba, meu galán!

319Criada 1a. — Estrica ese dente!

320Criada 2a. — Amóstrame o tarabelo!

321Criada 1a. — Éncheme o bandullo!

322Criada 2a. — Aa, frega e refrega!

323Criada 1a. — Aa, racha con braveza!

324Criada 2a. — Aa, apalpa o niño, aa!

325Criada 1a. — Aa, apalpa o pozo, aa!

326Criada 2a. — Aa, aa-aa-aa, aaaaa!

327Criada 1a. — Aa, aa-aa-aa, aaaaaaa!

328As dúas. — Aaaaa, aaa, aaa, aaaaaaaa!

329Reláxanse, O marqués guinda o seu ovo o chan, onde se escacha, enchendo todo o esceario das xemas e craras verdes que contiña.

330Verdescurece

331O marqués durme. Entran as criadas con caliveras nas mans cheas dun caldo afumeante e bailan polo esceario arredor do marqués Ruchestinto.

332Criada 1a. — Esperte el señor!

333Criada 2a. — Esperte, meu rei, esperte!

334Criada 1a. — Acó ven o caldiño!

335Criada 2a. — Haberá boa mantenza!

336Criada 1a. — Ledicia no pazo!

337Criada 2a. — Farase o miragre!

338Criada 1a. — Sanará el marqués!

339Criada 2a. — Farémoslle o esconxuro!

340Criada 1a. — Despóis do bebedizo máxico!

341Criada 2a. — Abenzoado!

342Criada 1a. — Xarope infindo!

343Criada 2a. — Mesturado co millor piperete!

344Criada 1a. — Xenio e inxenio do doutor!

345Criada 2a. — Benia á cencia!

346Criada 1a. — Eternidade pra el marqués!

347Criada 2a. — Polos séculos dos séculos!

348Criada 1a. — Fartura!

349Criada 2a. — Groria á súa persoa!

350Criada 2a. — Fartura infinda!

351Criada 1a. — Voltará gobernar!

352Criada 2a. — Fartura!

353Criada 1a. — Voltará furar mozas!

354Criada 2a. — Fartura infinda!

355Criada 1a. — Voltará facer guerras!

356Criada 2a. — Fartura! Fartura!

357Criada 1a. — Voltará xogar ó fútbol!

358Criada 2a. — Fartura!

359Criada 1a. — Voltará arrepañar reloxos de ouro!

360Criada 2a. — Fartura, fartura!

361Criada 1a. — Voltará cazar pombas!

362Criada 2a. — Fartura!

363Criada 1a. — Voltará zoscar navallas reviradas!

364Criada 2a. — Fartura! Fartura infinda, fartura!

365Criada 1a. — Voltará mexar nas chemineas!

366Criada 2a. — Fartura infinda!

367Criada 1a. — Voltará bailar no escusado!

368Criada 2a. — Enchenta!

369Criada 1a. — Será cardeal!

370Criada 2a. — Enchenta, enchenta infinda!

371Criada 1a. — Terá anxos na horta!

372Criada 2a. — Será o meirande cardeal!

373Criada 1a. — O salvagarda da moralidade!

374Criada 2a. — A xusticia humán e divina!

375Criada 1a. — O rei da caridade!

376As dúas. — El señor marqués, subrime e simpremente!

377As dúas. — Esperte el marqués:

Chuchará caliveras
pra fuxir das tebras
e ser bó burgués.
Esperte,
esperte,
galope,
galope,
e turre,
e turre,
ca morte,
ca morte.
Beberá bó xarope,
medraralle o bandullo,
mexará viño tinto,
ciscará o garabullo.
Ca tralla,
ca medalla,
co fío
da navalla
e forza
na caralla
gañará
a batalla.

Chama polos bois,
turra do cinchón,
turra do cinchón,
afoga os bocois.

O noso marqués
chegará ó millón,
ó millón de anos,
ó millón de fillos;
ó millón de fillos,
ó millón de fillos,
ó millón de capas
dun millón de vidas.

378Marqués. — (Espertando.) Ki-ki-ri-ki! Un can de palleiro! Ki-ki-ri-có! Unha bruxa no ceo!

379As criadas escomenzan a darlle culleradas do caldiño. O marqués tómaas moi avido e gorentándose.

380Criada 2a. — Fartura de sisos!

381Criada 1a. — Sisos das súas lumias!

382Criada 2a. — Sisos dos seus fillos!

383Criada 1a. — Sisos das nais dos seus fillos!

384Criada 2a. — Sisos das súas santas goldrachas!

385Criada 1a. — Sisos das súas pecadentas bordiolas!

386Criada 2a. — Sisos, sisos!

387Criada 1a. — Saborosísimo caldo de sisos!

388Marqués. — Iiiiiiiiiiiiii! Miña fame! Co, co-co-co, co! Meu soño dourado! Kikirikí, ñan, ñan!

389Criada 2a. — Sisos tenros pró mal cativo.

390Criada 1a. — Sisos de neno ben nacido!

391Criada 2a. — Sisos de muller preñada!

392Criada 1a. — Sisos correudos prás almorranas!

393Criada 2a. — Sisos de home forzudo!

394Criada 1a. — pró mal de ollo gatuno!

395Criada 2a. — Sisos de testa quente

396Criada 1a. — pró curazón doente! Sisos de mozas garridas!

397Criada 2a. — Sisos de mozos airosos!

398Criada 1a. — Sisos de nenas en frol!

399Criada 2a. — Sisos de vellas lagartas!

400Marqués. — Chu-chu-chú, brincadoiro de mel; chu-chuchú, xarope de cornos! Chuuuuuuuuuu!

401Criada 1a. — Miolos roxos

402Criada 2a. — dos coxos

403Criada 1a. — a «manoxos»

404Criada 2a. — prós froxos!

405Criada 1a. — Miolos brancos dos mancos

406Criada 2a. — prós santos!

407Criada 1a. — Miolos marelos

408Criada 2a. — dos demos

409Criada 1a. — a moreas

410Criada 2a. — prás melopeas!

411Criada 1a. — Miolos negros

412Criada 2a. — dos cregos

413Criada 1a. — prás febres!

414Criada 2a. — Miolos a eito

415Criada 1a. — pró mal do peito! Miolo griseiro

416Criada 2a. — pró mal do calleiro!

417Criada 1a. — Miolos podres

418Criada 2a. — pró mal dos cobros. Miolos mil

419Criada 1a. — pró mal ruín. Miolos do Roque

420Criada 2a. — pró mal do tope.

421Criada 1a. — Miolos de criadillas

422Criada 2a. — prás caídas das paletillas.

423Marqués. — Iiii-coco-chuuu-kikiiii! Papas de vella ciscando centellas!

424Criada 2a. — Miolos do Xaime.

425Criada 1a. — Aforcado pra salvar a el señor!

426Criada 2a. — Miolos de Maruxa

427Criada 1a. — que se guindóu ó tren por el señor! Miolos de Chinta

428Criada 2a. — que se afogóu por el señor! Sisos de rateiro

429Criada 1a. — que axusticiaron pra el señor!

430Criada 2a. — Sisos dos soldados que servían a el señor!

431Criada 1a. — Sisos dos vasalos que servían e servirán a el marqués!

432Criada 2a. — Sisos, sisos, sisos!

433Criada 1a. — Sisos a moreas!

434Criada 2a. — Feixes de sisos!

435Criada 1a. — Cheas de miolos!

436Criada 2a. — Sisos de miolos e miolos de sisos!

437As dúas. — Moreas de criadillas dos vasalos bestas!

438Marqués. — Iiiiii-cococó-chuuu-kikirikí! Qué apodrezan as uvas na pereira! Chu-chu-chu! Qué mamen cuchas na herba marela! Chu-chu-chuuu!

439Criada 1a. — Aprételle o dente!

440Criada 2a. — Sóprelle na vincha!

441Marqués. — Chu-chu-chuuuuu! Roubáronme a besta! Chu-chu-chuuu! O muiño moe miúdo!

442Criada 2a. — Arrínquelle bicos!

443Criada 1a. — Mámelle as unllas!

444Marqués. — Chu-chu-chuuu! O paxaro tenme medo! Chuchu-chuuu! Estóu no cumio do vento! Chu-chuuuuuuuu!

445Criada 2a. — Esnaquícelle o bigote!

446Criada 1a. — Estóupelle o virgo!

447Marqués. — Chu-chu-chuuuu! Vou de romaría á lúa!

448Chu-chu-chuuu!

449Criada 1a. — Sise o miolo! Chuuuuu!

450Criada 2a. — Chuuuuuu!

451Marqués. — Chuuu! Un anxo anda de cagarria! Chuuuuuuu!

452Criada 2a. — Miole o siso! Chuuuuu!

453Marqués. — Chuuuu! Mañán faréi papas de vella!

454Criada 1a. — Chuuuuuu!

455Criada 2a. — Chuuuuuu!

456Marqués. — Chuuuu! Quero un molete de nabos! Chuuuu! Quero un corvo do sol! Chuuuuuu!

457Os tres. Chuuu-chuuu-chuuuuu!

458Maiordomo. — (Entrando cun carro de caliveras cheas do caldiño.) Nobre e cabaleiroso marqués Ruchestinto, velaí a vosa mediciñal cea: Sisos de douscentos trinta e nove nenos horfos de pai e nai e máis de vinte tolleitos do peito e barrigola. Asimesmo comunícolle que mañán non teremos que axusticiar a ninguén, pois hai tres mil vintesete voluntarios pra salvar a el señor. Bon proveito e, ca súa licencia, retírome.

459Os tres. Chuuuuuuu!

460Vaise o Maiordomo, as criadas danlle ó marqués o caldo das novas caliveras a un ritmo cada vez maís vertixinoso. Ó marqués parece ter aumentado o seu feroz apetite. Elas métenlle o medicinal caldiño polos ollos, nariz, embigo, orellas, cu, etc. Rematan dándolle un gran baño. O marqués lámbese e relóucase choutando na señorial cadeira.

461Criada 1a. — Veñen tenros e fresquiños!

462Criada 2a. — Ó dereito do muíño!

463Criada 1a. — Orxía

464Criada 2a. — terapéutica

465Criada 1a. — hipnótica

466Criada 2a. — pragmática

467Criada 1a. — matemática

468Criada 2a. — famélica

469Criada 1a. — ecuménica

470Criada 2a. — xudeica

471Criada 1a. — pantagruélica

472Criada 2a. — xesuítica

473Criada 1a. — demoníaca

474Criada 2a. — bruxística

475Criada 1a. — señorítica

476Criada 2a. — nobresca

477Criada 1a. — orxiástica!

478As dúas. — Orxio-orxiástica-orxística!

479Remataron e fican cougas.

480Criada 2a. — La cena fue servida.

481Criada 1a. — Que el señor la descanse bien.

482Criada 2a. — Que el señor la digiera bien.

483As dúas. — Doces e anxelicales soños pra el señor marqués!

484Vanse. Pouco despóis, o marqués parece despertar dun longo soño – ou escomenzalo – e baixa paseniñamente da cadeira con acenos moi señoriales. Supetamente, da unha reviravolta.

485Marqués-Platón. —… «su sueldo sólo consiste en el alimento y además de esto y de que no tienen paga como las tropas ordinarias y, por lo tanto, que no pueden salir de los límites del estado, ni regalar a libertinas, ni disponer de nada a su gusto, como hacen los ricos y los que presumen de dichosos. ¿Por qué no pasas en silencio estos capítulos de acusación y otros semejantes?»

486Reviravolta.

487Marqués-Maquiavelo. — «Para que los tributos se repartan con igualdad, es menester que las leyes, y no los hombres, hagan su repartición.»

488Marqués-Platón. «A mi parecer, hubiéramos podido llevar a este punto la evidencia más alta aún, si sólo de esta cuestión hubiéramos tenido que tratar, y si no tuviéramos que recorrer otras muchas para saber en qué difiere la condición del hombre justo de la del hombre malo.»

489Pinchagato.

490Marqués-Maquiavelo. — «El populacho es atrevido, pero en el fondo es debilísimo.»

491Pinchagato.

492Marqués-Platón. «Podríamos, si quisiéramos, vestir a nuestros labradores con trajes talares, cargar sus vestidos de oro y no hacerles trabajar la tierra sino por placer.»

493Reviravolta.

494Marqués-Maquiavelo. — «Por esto piensan muchas gentes que un príncipe sabio debe, siempre que le es posible, proporcionarse algún enemigo a fin de que atacándolo y reprimiéndole resulte un aumento de grandeza para él mismo.»

495Pinchagato.

496Marqués-Balmes. «No hay fuerzas que basten a apagar la antorcha de la moral ni en el individuo ni en la sociedad; en el individuo sobreviene a todos los crímenes, en la sociedad resplandece aún después de los mayores trastornos; en el individuo culpable reclama sus derechos con la voz del remordimiento, en la sociedad por medio de elocuentes protestas y de ejemplos heróicos.»

497Reviravolta.

498Marqués-Maquiavelo. — «El príncipe que con sus ejércitos va a llenarse de botín, saqueos, carnicerías, y disponer de los caudales de los vencidos, está obligado a ser pródigo con sus soldados, porque sin esto no le seguirían ellos. Puedes mostrarte entonces ampliamente generoso, supuesto que das lo que no es tuyo ni de tus soldados, como lo hicieron Ciro, César, Alejandro; y este dispendio que en semejante ocasión haces con el bien de los otros, lejos de perjudicar a tu reputación le añade una más sobresaliente. La única cosa que puede perjudicar es gastar el tuyo.»

499Pinchagato.

500Marqués-Balmes. «Sí; la humildad cristiana, en cambio de algunos sacrificios, produce grandes ventajas hasta en los asuntos más distantes de la devoción.»

501Pinchagato.

502Marqués-Platón. «Tengamos entonces cuidado de que no nos suceda esta desgracia y nos dejemos influir por la idea de que nada sano existe en el razonar.»

503Reviravolta.

504Marqués-Balmes. «La virtud es difícil, más no imposible…»

505Marqués-Maquiavelo. — «El deseo de adquirir es, a la verdad, una cosa ordinaria y muy natural; y los hombres que adquieren, cuando pueden hacerlo, serán alabados y nunca vituperados por ello; pero cuando no pueden ni quieren hacer su adquisición como conviene, en esto consiste el error y motivo de vituperio.»

506Pinchagato.

507Marqués-Balmes. «En todas las cuestiones hay un punto de vista principal dominante; en él se coloca el genio. Allí tiene la clave, desde allí lo domina todo.»

508Pinchagato.

509Marqués-Platón. «¿Quién es el hombre tiránico cuya alma muestra los vicios del gobierno tiránico? Es aquél que, después de haber perdido todo sentimiento de pudor, se ha puesto, por decirlo así, a la cabeza de sus deseos más crueles, más insaciables, más desenfrenados, y cuyos esfuerzos todos sólo tienden a la intemperancia y a la satisfacción de la carne.»

510Pinchagato.

511Marqués-Maquiavelo. — «Es difícil que un pueblo que, después de haber tenido el hábito de vivir bajo un príncipe, cayó, por alguna casualidad eventual, bajo un gobierno republicano, permanezca en él.»

512Marqués-Platón. Y si queremos que los defensores de nuestra república tengan horror a las disensiones y discordias, tampoco les hablaremos de los combates de los dioses…»

513Reviravolta.

514Marqués-Maquiavelo. — «Un pueblo corrompido que se puso en república no puede mantenerse en ella más que con una suma dificultad.»

515Marqués-Platón. «Así es que en las oligarquías, los magistrados, por su negligencia y por la anchura que dan al libertinaje, han reducido muchas veces a la indigencia a hombres bien nacidos.»

516Pinchagato.

517Marqués-Maquiavelo. — «El que te pide la neutralidad no es jamás amigo tuyo, y que, por el contrario lo es el que solicita que te declares en favor suyo y tomes las armas en defensa de su causa.»

518Reviravolta.

519Marqués-Balmes. —… «Hay en esta oposición mucha variedad de combinaciones, que dan excelentes resultados. El amor de los placeres se neutraliza con el amor de la propia dignidad; el exceso de orgullo se templa con el temor de hacerse aborrecible; la vanidad se modera por el miedo al ridículo; la pereza se estimula con el deseo de la gloria; la ira se enfrena por no parecer descompuesto; la sed de venganza se mitiga o extingue con la dicha y la honra que resultan de ser generoso. Con esta combinación, con la sagaz oposición de los sentimientos buenos a losssentimientos malos, se debilitan suave y eficazmente muchos de los gérmenes de mal que abriga el corazón humano, y el hombre es virtuoso sin dejar de ser sensible.»

520Fica agora un intre cougo, paralizado. Logo volve ás súas aititudes e acenos de antes. Cacarexa e rincha.

521Marqués. — Iiiiiii! Co, co-co-co! Kiiiiiiii! Chuuuuuu!

522Entran as criadas con dúas caliveras cheas do caldiño.

523As dúas. — Chuuuuuuu…

524Criada 1a. — Soaron campás pró tempo meiciñal!

525Criada 2a. — Mais as novas non son ledas nin espranzadoras…

526Criada 1a. — El señor terá que estender os seus dominios.

527Marqués. — Chuuuuuuu!

528Criada 2a. — A produción de sisos non abonda pró miragre!

529Criada 1a. — Terá que facer máis nenos prá mantenza!

530Criada 2a. — Traer mozas paridoras doutras terras!

531As dúas. — Esgotóuse a colleita!

532Marqués. — Chuuuuu… Chuuuuuuuu!

533Cóllelle as caliveras e bébeas en dous grolos.

534Criada 2a. — Esgotóuse o máxico xarope!

535Criada 1a. — Probe doutor, qué calivera tan pequecha tiña!

536Criada 2a. — E o maiordomo tiña os sisos apodrecidos!

537Criada 1a. — Pro fixeron loable sagrificio pró ben de el señor!

538Criada 2a. — Mesmamente coma dous mártires!

539Marqués. — Chuuuuuchuuuuuuuu…!

540Criada 1a. — Cánto agarimo lle tiñan a el señor!

541Criada 2a. — Haberá que concederlles póstumas medallas!

542Marqués. — Chuuuuuuu…!

543Criada 1a. — Ai, qué faremos agora pra salvar a el señor?

544Criada 2a. — Cheas están as arcas do pazo. Mercaremos sete milleiros de voluntarios pra irnos arranxando!

545Criada 1a. — Chegarán tarde. Nada hai prá súa merenda de hoxe!

546Criada 2a. — Cánta desgracia zoupa neste país!

547Marqués. — Chuuuuchuuuchuuuu…!

548Criada 1a. — Ai, cánto lle quería o seu pobo!

549Criada 2a. — Súas almas lle deron a el señor!

550Criada 1a. — Ó marqués entregáronse en sacrosanto caldo!

551Marqués. — Chuuu! Regade o meu millo, chuu! Derretede o seu froito na gorxa! Chuuu, meus, meus, chuuu, miñas, miñas, chuuuuu!

552Criada 1a. — Ai, ai, dalle outra vez!

553Marqués. — Co, co-co-co, co…! Muxide pombas brancas!

554Criada 2a. — Xarope precisamos!

555Criada 1a. — Con urxencia!

556As dúas. — Ai, ai, ai!

557Criada 1a. — Arrinca os meus sisos, irmá! Non podo agoantar tanta mágoa!

558Criada 2a. — Os meus lle daréi primeiro!

559Criada 1a. — Son a máis vella. Pra min ese honor!

560Criada 2a. — Dereito é da máis nova!

561Criada 1a. — Lercha, desleigada, treidora! Sempre da máis vella…! Nacín antes ca ti!

562Criada 2a. — Empuxéite eu ca teta dereita! Ben me lembro!

563Criada 1a. — Non me veñas con esas…! Boas cóchegas me facías nos pés! Túa é a culpa de que nacese rindo! Esa cruz quero deixar…! As costas me doen de cargar coela!

564Criada 2a. — Merdenta, merdenta! Decote tuveches ventaxa! A cotío mamái che estricóu máis os pelos do peito ca min! Bruxa, arpía!

565O marqués olla pracidamente a loita antre as dúas mazaroqueiras.

566Marqués. — Chuuuu…

567Criada 1a. — Tócame a min e namáis! Esta verruga na língoa dame ventaxa. Ti na tés!

568Criada 2a. — Teño un dente nunha cacha e unha orella na outra!

569Criada 1a. — E eu un xionllo no lombo!

570Criada 2a. — Chepuda!

571Criada 1a. — Desdentada!

572Criada 2a. — Eso non cho consinto! Xamáis voltaréi zouparche anque mo pidas rindo e de xionllos…!

573Criada 1a. — Pois eu a ti non che afilaréi máis o nariz!

574Criada 2a. — Inda con el derramado cheiro ben as píntigas marelas! Vou polo coitelo… Pra el señor serán os meus sisos!

575Criada 1a. — Ti gañas, lurpia! Axudaréite… Nonos arrinques ti soia que te vas magoar.

576Saen as dúas correndo.

577Marqués. — (Con voz anxelical.) La espadana de la semana corta la rama de la almorrana por la mañana de la nana con la rana juana se encarama en la lana para galbana siega la enana y sube silvana con la pana bebiendo avellana de la plana fuera de la nirvana que sana la hermana y mana una alana llena como la sábana de mengana que tiene fulana en la cana de la manzana cristiana que humana peste insana malsanaromanaultramontana otomana almuédanacortesana…

578Entra a criada 1a cunha calivera. O marqués píllala e bebe dela areloso. Logo acomódase placenteira e señorialmente na súa nobre cadeira. Axiña escomenza a zalucar, cada vez máis seguido e con máis forza. Supetamente, retórcese e cae ó chan. A criada 1a óllao impasibre. Fortes contracions do marqués. Entra a outra criada e fica ollándoo como a 1a. O Marqués vaise convertindo pouco a pouco nun bichorro, serpe ou cóbrega. O producirse por enteiro a metamorfose, deixa de zalucar e vaise paseniñamente de escea.

579Criada 1a. — Probe el señor!

580Criada 2a. — Malpocado!

581Criada 1a. — Non lle acaeron ben os sisos de cóbrega!

582Criada 2a. — Nin o verde zume da miragreira e pezoñenta língoa!

583Criada 1a. — Xa lle zoa a súa coma a do bichorro!

584Criada 2a. — Ai, e vaise pró inferno!

585Criada 1a. — Pra xunta o trasno!

586Criada 2a. — Fará un demo de bó curazón!

587Criada 1a. — Ai, un anxo no inferno!

588As dúas. — Ai, ai, tan boíño como era, miña xoia!

589Criada 2a. — Ai, qué será de nós agora? Ai…!

590As dúas. — Ai, sóias neste tristeiro mundo…!

591Séntanse na señorial cadeira.

592Criada 1a. — Ai, foise el señor marqués!

593Criada 2a. — Sin deixar herdeiros!

594Criada 1a. — Sin facer o testamento!

595As dúas. — Ai, foise, foise el señor! Ai, ai, aiiiii! Deixóunos na anguria! Ai, aiiii!

596Criada 1a. — Tiña…

597Criada 2a. — Catro mil fillos…

598Criada 1a. — millóns de vasalos…

599Criada 2a. — un leal maiordomo…

600Criada 1a. — un sabio manciñeiro…

601As dúas. — dúas criadas…

602Criada 2a. — Tiña…

603Criada 1a. — Tiña…

604As dúas. — Tiña…

605ESCURECE

606Compostela, maio do 73

© Presses universitaires de Strasbourg, 2015

Conditions d’utilisation : http://www.openedition.org/6540