Version classiqueVersion mobile

Migrants de l’arachide

 | 
Mamady Sidibé

Résumé wolof

Traduction de Libasse

Texte intégral

Màngaan yeek congum àllu Pata bi ñuy aar

1Ca atum 1980 jëm kaw tuuti, mbeyum gerte dafa tàmbaliwoon di gën di gàntal ci réewum Senegaal. Ca saalum ba ñu gënoon a xame mbeyum gerte, ba tude ko sax « xolu fi gerte di gën a meññee ». Ay junniy junniy kër ñooy màng jëm ca àllu Pata ba nekk ca (bëj-Saalumu Senegaal), te nga xam ne dañu koy aar, di tere ku ko jëfandikoo. Boobu àll dafa nekk ci ñaari moomeel : bob nguur gi, waaye yit bob wa dëkk ba fay yewwoo. Ba màngaan xewee nag, àll boobu daldi amaat nekk ci beneen moomeel bu bees, muy ñetteel bi. Téere bii nag dafa taxaw ci càmbar li waral màngaan mi jàngataale li doy war ci li mu mën a « jur », maanaam indi.

2Li porose yu mag yiy suqali di xir lépp beykat yi ci pexem def mbay mu nangu ci tool bu yaatuwul (agirikiltiir eentãsif), saalum saalum yi dañoo lànk, ηoy rekk ci ni ñu daan defe te mooy ruuj fu yaatu lool, ndax ne nañu moo leen mës di indil gerte gu nangu te baax. Li tax ñu taamu ko nag moodi li ñu tudde « Ñiitaatu bagaan ». Ay-la-yéwen mbeyum gerte dafa dem loo xam ne ci la ñuy gis seen bopp, ñu gën leen koo xame, te ñu fas ko yéene bàyyee seeni sët-sëtaat.

3Gerte dafa am solo lool ci koomu njaboot gi, nekk it ñam wu baax lool ci kër gi. Ay njariñam bari lool ci li ñi koy jëfandikoo lépp.

4Ba tax na, ku bëgg a nettali li indi ni gerte fésee ci mbeyum Senegaal, mën naa dale ci xam gi ñu mës xame baykatu Saalum-Saalum ak gerte : fu ñu mëse beykatu Saalum-Saalum, xel dem ci mbeyum gerte. Wànte nag lay woowu rekk du doy, ndax sukkandikuwul ci ni mbiri suuf si, mom askan week nekkinam ak mom koom gi deme fukki at yi ñu weesu. Pólitigu jubbantiwaat bi ñuy wax (asistamã istiriktirel), porogaraamu mbey bi ñu teg ci suuf ak génnee gi nguur gi génne ay yoxoom ci yeen fànn ci mbey mi, ñoo indi gàntug mbeyum gerte gi.

5Ca Saalum nag la ko gën a yokk mooy maral wi ak suuf su sonn si, te ñàkk ; ci ndoorteel 20eelu xarnu bi rekk lañu ko ubbi wànte bi ñuy àgg ci boori 1980, daanaka lépp luy suuf jeex na tàkk. Diggante atum 1978 ak atum 2000, lu jege 16.000 ci ay beykat mànge nañu Saalum ngir dëkki ca àllu Pata bi nga xam ne dañu koy aar, di ko tere. Seenug dëkkandoo ci sanc yi, mi ngi aju ci ni ñuy bokke xeet wala ni ñuy bokke tarixa. Sanc yooyu nag ñoo aakimoo suuf sépp.

6Teg loxo googu ci suuf ndax mbey mi, mooy faral di indi ay jàppante diggante màngaan yi (moo xam beykati wolof yi, ak sàmmi tukulóor yi) ak it diggante màngaan yi ak pël yi fa fekk baax. « Jawriñ » yi jiite sanc yeek boroom bàrke wolof yi ñoom bu ñuy daldi agi rekk, dañuy gor lu yaa lool, ruuj ko ci diir bu gàtt ngir mën a am tool yu yaatu ak ay njàpp yu ñoη. Yooyu wolof nag ñooy ñi gën a tax déeg yeek ñax mi ñu daan wëttale amatul : ba tax na pël yeek tukulóor yi nga xam ne ñoo fa fekk baax te yittewoo ndox ak ñax ngir seen càmm gi dañuy dëkkee mer.

7Doonte nag màngaan yi dëkk nañu ci yeneeni suuf, wànte seenug jóge Saalum raxul ñu dogoo ak moom. Jàppees na sax ne màngaan mi du dara ludul pexem yaatal barab bu ñuy dunde ak di fa liggéeye (suturlóo). Màngaan yi def nañu ci seeni bopp ni pexe yi ñu am ngir saafara jafe-jafey suuf si ci Saalum meneesu cee wéy ndax du yàgg. Moo tax sax li ñuy jële ci mbeyum gerte gi, mu néew mu bari, lañuy « wëlbati » ci yeneeni yëngu-yëngu ngir mu leen di jural dara. Li ñu jege Réewum Gàmbi lu leen ciy dimmëli la. Kon fi ñu mëne jële xaalis bari na te wute, te seen liggéey ci gerte ajuwul rekk ci bey ko. Léegi mi ngi aju ci taabataaba ak dugal ak génne yi ci biir ak it di fexe ba ci lu ñu mën a yëngu diggante Saalum ak Pata, ñu dugg ci, for ci dara.

© IRD Éditions, 2005

Conditions d’utilisation : http://www.openedition.org/6540

Rechercher dans OpenEdition Search

Vous allez être redirigé vers OpenEdition Search