Version classiqueVersion mobile
OpenEdition Books

Bir allame-i cihan

 | 
Edhem Eldem
, 
Aksel Tibet
, 
Ersu Pekin
, 
et al.

1. cilt

Önsöz. kozmopolit bir âlim

Nora Şeni

Texte intégral

1Stefanos Yerasimos her şeyden önce İstanbul’un bir virtüözü oldu. Oysa Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlik Bölümü’nden mezun olduktan hemen sonra, 1942’de doğduğu bu şehirden ve Türkiye’den ayrıldı, hayatini başka yerde, Fransa’da kurdu.

2Aslinda “oysa” dememem gerek, bunda pek bir paradoks yok çünkü. İçinde doğulan mekân terk edildiğinde yaratilan mesafe, o yeri mercek altina alabilmenin olmazsa olmaz bir şarti değil midir ? Terkten başka mesafe yaratma tarzları da vardır herhalde ama çikip gitme sanirim bunların en sağlamlarından.

3Yerasimos mimarlıği da önce terk etti, sonra, bu ilk disiplinine tarihçilik ve şehircilik güzergâhlarinda ihtisaslaşarak, ilhamını çoğaltarak, arasira geri döndü.

4Paris’te, 60’lı yılların ortasinda önce bir şehircilik bürosunda (Institut d’aménagement de la région parisienne, bugün AIURIF) çalıştı, az sonra da 1968 ruhunun taşıyıcısı olarak kurulan Paris 8-Vincennes Üniversitesi’nin yepyeni şehircilik bölϋmϋnde öğretim üyesi oldu. Temel profesyonel adresi olarak faaliyette bulunduğu bu üniversitede birkaç nesil öğrenci, eğitimlerinin önemli bir kısmını ona borçludurlar. Ancak, bilimsel araştırma ortaminda önce Türkiye’de tanındı. “Azgelişmişliğini” sorguladiğı ülkede ilk kitabiyla hemen aranan, dinlenen bir araştirmacı olarak düşünce dünyasına yerleşecekti.

5Fransa’da ise hayli farklı bir alanda yayınladığı kitaplarla bilinmeye başlayacaktı. 1970’li yıllarda sol cenahın ikon yayıncısı François Maspero yeniden yayına hazırlattığı ünlü bir seyahatnameler koleksiyonu oluşturmuştu. Stefan bu silsilede İbn Battuta, Jean de Thévenot, Tavernier, Marco Polo, Tournefort, Nicolas de Nicolay’ın seyahatnamelerini, yeniden okunur kilan dipnotlariyla, seyahati zamanın şartları açısından inceleyen kapsamlı önsözleriyle, birbiri ardından yayınladı. Akabinde, coğrafyacı Yves Lacoste, Yerasimos’u Balkanlar, Türkiye ve Kafkaslar, Rusya üzerine odaklanan Hérodote jeopolitik dergisinin yayın kurulunda yer almaya davet etti.

6Elinizdeki kitabın yazarlar ve temaları yelpazesi misali Yerasimos’un değindiği konular ve kullandiğı kaynakçalar yelpazesi gayet geniş ; mezar taşlarιndan kadι sicillerine, Topkapı Sarayı 15. ve 16. asir yemek tariflerinden, Ayasofya efsanelerine ve Türkiye’de şehircilik eğitimine uzanan bir alanı kapliyor.

7Stefan Yerasimos enerjisinin, dinamizminin neredeyse tümünü çalışmalarına hasretti. Nefes aldığı gibi çalıştığını hatırhyorum, çalιşmanιn bir hayat tarzı olarak ve çoğu zaman keyifle, doğallıkla icra edildiği bir yaşam ekonomisi içinde hareket ettiğini biliyorum. Bu enerjiyle, yazdığı kitapların, yaptığı araştırmaların yanı sıra 1990’da Paris’te Grand Palais’de “Süleyman le Magnifique en son temps” ve 1999’da Versailles sarayında “Les trésors des sultans : Topkapi à Versailles,” sergilerinin sanat kurullarında yer aldı. 2000’de Constantinople, de Byzance à Istanbul (Place des Victoires) başhğını taşıyan resimli, muhteşem kitabı hazırladı, yazdı ; kitabın Türkçesi Tarih Vakfı’nca yayınlandı.

8Stefan Yerasimos 1994’te İstanbul’a geri döndü ve 1999’a kadar kaldi. Benim dokuz yil sonra 2008’de devralacağim Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’nün (IFEA) müdürlüğünü üstlendi. Onun için biçilmiş kaftan olan bu işi yaparken Stefan işini sanat mertebesine getirerek icra etme koşullarına, enerji ve dϋrtϋsüne kavuştu. Mϋkemmel bir arayϋz (interface), bir köprü işlevi görecekti ; Fransa’yla Türkiye arasında, Türkiye’yle Yunanistan arasında, kent ile tarihi arasında. Otuz yıl kadar yaşadığı Fransa’nm bir bilim insanı olarak geliyordu İstanbul’a ve bu iş için aday diğer akademisyenlerden kayda değer bir fazlası vardi ; lisanı anadillerinden biri olduğu, yolunu, yordamını bildiği Türkiye’yi sezgisel olarak da algilayabiliyordu. Bu niteliklerini iştahla harmanlayıp IFEA’da olağanüstü bir yönetim “performansı” verdi.

91930’da Istanbul Fransız Arkeoloji Enstitüsü adıyla ve Fransiz Dişişleri Bakanlığı’na bağlı olarak kurulan bu araştırma merkezi çeşitli safhalardan geçmişti. Burada yaptıkları çalışma ve araştırmaların dünyaya tanıttığı Albert Gabriel gibi arkeologlar, Louis Robert gibi epigrafistler, Robert Mantran gibi tarihçilerle bilinecekti enstitü. İlk müdür arkeolog Albert Gabriel kuruluştan bir süre sonra enstitüye araştırmacı sevk etmek konusunda isteksiz davranir . 17. γϋzγılın ikinci yarısında Istanbul kitabıyla tanıdığımız Robert Mantran ve Xavier de Planhol bu yıllarda araştirmaci olarak enstitüde çalişırlarsa da onlardan sonra araştırmacı kadrolarι boşalir. 1970’lere varıldığında bu kurumun yeni bir ivmeye ihtiyaci olduğuna karar verilir ve o tarihten itibaren müdürlere bütün yıl enstitüde yaşama mecburiyeti getirilir, yeni araştirmacilar tayin edilir, araştırma alanları tarihe, siyaset bilimine, şehirciliğe açılır, kütüphane toparlanır, kitap alma faaliyeti hizlanır.

10Bundan sonra gelecek yöneticiler arasında Jean-Louis Bacqué-Grammont enstitüye bu yeni enerjiyi vermeyi, yerel bilim dünyasιyla yakın ilişkileri geliştirmeyi bilecektir. Bu gelişmeler silsilesinden sonra tayin edilen Stefan Yerasimos’un yönetimi sırasında, Fransız ve Türkiyeli araştırmacıları müşterek projelerde bir araya getiren faaliyetler çoğalacak, enstitü İstanbul’un ortasında, akademisyenlerin buluştuğu, tartiştiği, araştırma verilerini, neticelerini istişare ettikleri bir kurum olarak var olmayı başaracaktir. Kent odaklı, müzik odaklı araştırmaları da geliştirecek, IFEA çerçevesinde bir kentsel gözlem merkezi oluşturacaktır. Bir Avrupa Birliği-Unesco-IFEA-Fatih Belediyesi ortak projesi olarak Yerasimos zamanında gerçekleştirilen Fener-Balat çalışması, metoduna, neticelerine hâlâ referans verilen, modelleşen bir deneyim oluşturmuştur. Yerasimos’u takiben gelen yöneticiler bu çizgiden ilham almişlar, göreceli başarılar elde etmişlerdir.

112008’den beri bu çizgiyi daha ileri götürmek için Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü adına uyulmasına özen gösterdiğim bir şiar edindim ; “biz Türkiye üzerine çalışmıyoruz, Türkiye’yle birlikte çalışıyoruz, araştırmacılarıyla, akademisyenleriyle ve müze, araştırma merkezleri yöneticileriyle birlikte çalışiyoruz.” Amacım Avrupa’dan gelip herhangi bir konuda araştırma yapacak olanların, buradaki alan çalιşmalarι sırasında ve ertesinde, araştırma sonuçlarιnı Türkiye bilim dünyası mensuplariyla paylaşmaları. Herkese açιk olan ve çok sιkça sunduğumuz bilimsel seminerlerin amacı –henüz work in progress durumunda da olsa– bu çahşma sonuçlarının yerel düzeyde paylaşımını sağlamak. Eğitimlerini tamamlamamış olan doktora öğrencileri bile yaptıkları seminerler sayesinde yönelimlerini, metotlarını, bulgularını sunma imkânı buluyorlar. Post-kolonyal kalıntılardan arınıp, alışkanlıkların üstesinden gelinip, tarih, etnoloji, şehircilik ya da siyaset bilimi dallarında Türkiye’de Fransız ve Avrupalı araştırmacıların çalışma sonuçlarιnι yalnızca Fransa’da ve Fransızca yayınlamak yerine, Türkçeye tercüme etme/Türkiye’de yayınlama siyaseti geliştirdik. Müşterek bir yayın çizgisi oluşturduğumuz Kitap Yayinevi bu maceranin bir ortağı. Her ay bir IFEA’lı araştırmacının makalesini basan Toplumsal Tarih dergisi de bir diğeri. Bunun yanı sira 2011’de başlattığımız IFEA’yı elektronik yayina geçirme çalışmaları yayın konusunda enstitünün imkânlarιnι önemli ölçüde çoğaltacak, zamanla kitap basımında özerkliğni sağlayacak bir kapasite oluşturacak.

12Bu seçimlerimde Stefan Yerasimos’un benle, bizimle, bu kitabı oluşturan aziz dost ve meslektaşlarıyla beraber olduğuna, hepimize seçtiğimiz yollarda eksiksiz destek vermeye devam ettiğine inanıyorum.

© Institut français d’études anatoliennes, 2012

Conditions d’utilisation : http://www.openedition.org/6540

Cette publication numérique est issue d’un traitement automatique par reconnaissance optique de caractères.

Acheter

Volume papier

amazon.fr