1Dnia 21 listopada r[oku] z[eszłego] byliśmy naocznymi świadkami nader pomyślnej próby orania roli za pomocą siły pary. Pan James Usher¹, właściciel browaru, wynalazł pług lokomotywowy, który próbowano na obszernym polu wsi Barkholm pod Inverleith. Model tego pługa już był na wystawie londyńskiej², próba, o której tu mowa, była pierwszą, w obszerniejszym rozmiarze dowodzącą wielkie zasługi wynalazcy.

2Pług parowy wyglądał z daleka jak lokomotywa bez wozu pakunkowego, porusza on się w przeciwnym kierunku jak lokomotywy; lemiesze, osadzone i obracające się na osi, znajdują się tuż za kominem. Siła poruszająca, przyjęta u tej machiny, różni się od wszystkich dotąd znanych i dotąd wynalezionych pługów parowych, gdyż dotąd machiny parowe stały na miejscu i ruch nadawały za pomocą łańcucha bez końca. Machina pana Usher jest o wiele prostsza, łatwiejsza do przenoszenia i łatwiej dająca się użyć na roli nierównej lub spoistej, przy tym wykonywa równie wiele roboty w tym samym czasie.

3„Cały wynalazek na tym się zasadza (wedle słów wynalazcy): najpierw, że pewna liczba lemieszy osadzona jest naokoło osi, tak że przy posuwaniu się machiny jeden po drugim jest czynny; po drugie, że inna seria lemieszy lub innych narzędzi do spulchnienia roli w kierunku horyzontalnym przez parę poruszoną zostaje, tak że opór ziemi przy wkopywaniu się narzędzi w jej powierzchnię i przesuwanie się przez nią właśnie posuwanie się naprzód nadaje. W ten sam sposób działają lemiesze w ziemi jak koła statku parowego, które ruch statkom nadają na wodę, a że opór ziemi większy jest jak opór wody, rozwija się więc stosunkowo większa siła”.

4Wystawiona na próbę lokomotywa była o sile 10 koni, przymocowano do niej 4 pługi, lecz była tak urządzona, że 6 pługów w ruch wprawić mogła i można by ją na 6, a nawet na 10 pługów urządzić przez pomnożenie siły. Naturalnie, że siłę machiny nieskończenie powiększyć można i rzędy lemieszy rozszerzać stosownie do roli. Zdaje się, że użyta do próby machina była najstosowniejsza do użytku praktycznego. Lemiesze ryją w ziemię na 7 do 9 cali³, a zatem głębiej jak pług koński, ale zamiast regularnych skib, którycheśmy przy zwykłym pługu zwyczajni, pole gliniaste tak było spulchnione jak ziemia w ogrodzie szpadlem przekopana. Pole, na którym robiono doświadczenie, było górkowate, ale pług parowy przezwycięża wzniosłości 15 na 100; tak że w Anglii wszystkie pola bez wyjątku uprawiać nim można.

5Lubo przy pierwszej tej próbie nie można było pozytywnie ustanowić, z jaką szybkością pług ten się posuwa, to jednak jest rzeczą pewną, że orał dwa razy tak szybko jak pług zwyczajny koński; na to zgodzili się wszyscy gospodarze praktyczni, obecni próbie.

6To przypuściwszy jako aktualne i przyjąwszy, że machina 6 skib roli i tylko dwóch ludzi do kierowania nią potrzebuje, łatwo obrachować można ogromną oszczędność, gdyż do tej samej roboty dawniej potrzebowano 12 pługów i 12 ludzi. Koszta zakupienia pługa parowego wynoszą 2000 do 3200 talarów; ale i ta cena się zmniejszy, skoro się bowiem pługi te rozpowszechnią, znajdą się przedsiębiorcy, jak z młockarniami parowymi, którzy je rolnikom wydzierżawiać będą.

7Byłoby może przedwcześnie teraz już chcieć obrachować skutki, jakie z rozpowszechnienia siły pary w rolnictwie kiedyś wykazać się mogą. Para, ten wielki Motor, już w wielu czynnościach zastępując pracę ręczną, zrobiła wielkie zmiany i ma niezawodnie jeszcze to przeznaczenie, że zmieni przemysł wiejski i miejski zupełnie. Że powyższy opisany wynalazek może być w praktyce użytym, na to zgodzili się wszyscy obecni, którzy próby widzieli; zasada, na której oparto to doświadczenie, może się nieskończenie rozwinąć, i chociaż teraz wykazały się jeszcze niektóre niedokładności, łatwo takowe usunąć się dadzą i łatwo ważne ulepszenia dodane być mogą. Przy jednym z doświadczeń przyczepiono do pługu bronę; a że przyjąć można, iż siewnik wraz z drugą jeszcze broną także przyczepić się da, łatwo więc cała uprawa i siew wiosenny naraz będzie można uskutecznić.

8Reasumując wszystko, o ile siła pary w rolnictwie zastosowaną została w Anglii, widzimy, że prawie wszystkie czynności tego ważnego rzemiosła w części już zastępuje.

9U pana Kennedy w Myremill para pompuje gnój na płyn rozpuszczony i żelaznymi rurami po polu go rozprowadza. Jeżeli pole jakie ma być mierzwione, robotnik otwiera klapę na rurze, zakłada na nią węża z gutaperki⁴ i skrapia pole gnojówką, którą pompa parowa tłoczy. Tak więc para mierzwę rozwozi. Pług parowy orze, sieje i bronuje. Dojrzałe zboże kosi żniwiarka amerykańska, o której jużeśmy po kilkakroć w „Ziemianinie” wspominali⁵; żniwiarkę wprawdzie jeszcze konie poruszają. Pokoszone zboże wymłaca młockarnia parowa, a słomę rznie na sieczkę sieczkarnia parowa. Zbytnia para gotuje karmę dla bydła. Ale jeszcze nie koniec działań pary! Pompuje ona wodę do obór, dla napojenia bydła i wyczyszczenia budynku, prasuje cegłę w wiejskiej cegielni, kopie torf, winduje miechy zboża w śpichlerze; jednym słowem, para jest dla angielskiego rolnika nieodstępną i silną pomocniczką we wszystkich gałęziach gospodarstwa.

10Gdyby nie cło na żelazo, które przygnębia przemysł wyrobu machin w Niemczech, grałaby para i w naszym rolnictwie tę samą rolę co w Anglii. Uprawa roli i cały przemysł rolniczy stanąłby na takim stopniu doskonałości, żeby już nigdy takie lata jak [18]47 i rok bieżący powtórzyć się nie mogły, gdy produkcja zboża o wiele była mniejsza od konsumpcji⁶.

11ŹRÓDŁO: Pług parowy. (Wyjątek z listu z Londynu), „Ziemianin” 1852, t. 7, wol. 4, s. 290–293.