O dagerotypie [fragment]
p. 130-131
Texte intégral
1Do rzędu tak licznych wynalazków, którymi wiek nasz w potomności sprawiedliwie zjedna sobie głośną wziętość i chwałę, policzyć bez wątpienia dagerotyp należy; tym zaś słuszniej, że znajdzie ona w nim wszystkie cechy obecne pokolenie znamionujące. Niespodziewanie poczęty, w chwili prawie narodzenia swego doskonałości sięgający, rozwiązujący nieodgadnione nieledwie zadania z tą bystrą dokładnością, która sama ponad poziom pospolitych rzeczy go wynosi, otwierając nowy zupełnie zawód poszukiwaniom naszym, przyszedł stwierdzić to przekonanie, że nie dotknęliśmy jeszcze granic wiedzy ludzkiej. Pełen prostoty, a zarazem zamożny w uderzające skutki, też same przedstawia nam znamiona, jakie w świecie moralnym prawdziwej wielkości i potędze towarzyszyć zwykły. I niepodobna zaiste nie przyznać wysokiej wartości wynalazkowi tak zajmującemu, a zarazem tak nadzwyczajnemu, że zdaje się iść w równi z myślą naszą i życzenia same wyścigać.
2Któż z nas, ucząc się za młodu optyki, gdy mu pokazano raz pierwszy cudowne zjawisko ciemnicy (camera obscura), nie zapragnął myślą, aby można te lekkie i pełne życia obrazy uchwycić, utrwalić? Któż z nas lat temu kilka mógł przypuścić, że za pomocą bardzo prostych i łatwych sposobów w kilku chwilach, w mgnieniu oka prawie, będzie można widoki, krajobrazy, wzniosłe i zwikłane szczegóły budownictwa, wizerunki nawet drogich nam osób, zdejmować i przechowywać, i w najdokładniejszy sposób przyrodzeniu1 wykradać.
3Tę trudność przezwyciężył głośno dziś znany w świecie Dager (Daguerre) [...]
4Wynalazek ten, w kolebce dziś będący, pójdzie zapewne śladem wynalazków innych, jaki mu tak wymownie uczony Arago wskazał. W zdaniu sprawy o dagerotypie przed izbami francuskimi uczony ten mąż, przewidując przyszłe pożytki dla nauk i zastosowania Dagera, zwraca uwagę słuchaczy na to, że z małych i przypadkowych często początków ludzkość wielkich się skutków doczekała, i w ten sposób rzecz swoją prowadzi:
5„Dwoje dzieci, przez igraszkę osadzając dwie soczewki u dwóch końców rury, tworzą niechcący narzędzie powiększające, a tym samym zbliżające przedmioty odległe. Poważniejsi dostrzegacze podejmują je w skromnej i bardzo ograniczonej nadziei, że im pozwoli rozpatrzyć się nieco lepiej w gwiazdach przez starożytnych jeszcze znanych, ale których dotąd nie można było z zupełną dokładnością rozpoznać. Lecz zaledwie skierowali to narzędzie ku niebiosom, aliści odkrywają niezliczone mnóstwa nowych światów, a wdzierając się w skład planet, starożytnym również znanych, znajdują go odpowiednim naszej kuli ziemskiej, już to przez góry, których wysokość dała się wymierzyć, przez powietrzokręgi, których przemiany rozpoznano, przez zjawiska tworzenia i topnięcia lodów biegunowych, odpowiednich biegunom ziemskim; przez obroty kuliste, podobne tym, jakie u nas sprowadzają zmianę dnia i nocy.
6Skierowana na Saturna zabawka dziecinna objawia zjawiska, którego cudowność przechodzi najbujniejsze pomysły wyobraźni. Mowa tu jest o tym pierścieniu, czyli raczej moście powietrznym, mającym 71 000 mil średnicy, 11 000 mil szerokości, otaczającym naokoło kulę tego planety, i wszędzie zarówno o 9000 mil od niego odległym. Mógłże kto przewidzieć, że narzędzie to, obrócone na Jowisza, aby się czterem jego księżycom przypatrzeć, sprowadzi dowody, że promienie światła przebiegają 80 000 mil na sekundę. Któżby wniósł, że zespolone z narzędziami stopniowaniem opatrzonymi, posłuży do dowiedzenia, że nie ma gwiazdy, której by światło w mniej jak we trzy lata do nas dojść mogło? Że za jego pomocą, nieprzerwanie prowadząc niektóre badania, niektóre postrzeżenia, stosunki – z wielkim do prawdy podobieństwem posunąć by się można do wniosku – że promień, za pomocą którego w oznaczonym czasie spostrzegamy niektóre z gwiazd mglistymi (nébuleuses) zwanych, puścił się od nich od kilku milionów lat; czyli wyraźniej, że te gwiazdy, z powodu rozwijającego (consécutive) się biegu światła, byłyby widzialne dla Ziemi kilka milionów lat po swoim zupełnym zniszczeniu.
7Mikroskop, pozwalający się rozpatrywać w bliskich przedmiotach, dałby miejsce podobnymże spostrzeżeniom; przyrodzenie albowiem zarówno jest podziwienia godne i rozmaitości pełne w swej zdrobniałości, jak i swej nieskończoności. Zastosowany naprzód do spostrzeżeń nad niektórymi owadami, które chciano jedynie zwiększone widzieć, aby tym dokładniej w rysunku je oddać, mikroskop odsłonił nagle w powietrzu, wodzie, we wszystkich płynach, te istoty, te wymoczki, dziwaczne stworzenia, między którymi, można pochlebiać sobie, znajdziem kiedyś pierwsze zarodki wytłumaczenia sobie rozumowego zjawisk życia. Skierowany niedawnymi czasy na odłamki rozmaitych kamieni za najtwardsze, za najściślejsze uważanych pomiędzy tymi, które skorupę Ziemi naszej składają, mikroskop odkrył zdziwionym oczom dostrzegaczy, że te kamienie kiedyś żyły, że są sklepiskiem złożonym z milionów zwierzątek źdźbłowych, szczelnie między sobą spojonych”2.
8Po tak zajmujących słowach uczonego astronoma, którymi niech mi wolno będzie rzecz moją zakończyć, czyż nie godzi się spodziewać ulepszeń w dagerotypie i zastosowań, które plon obfity wiedzy ludzkiej przyniosą?
Paryż, 29 marca 1843
9ŹRÓDŁO: Józef Zieliński, O dagerotypie, „Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Przemysłu” 1844, t. 1, z. 1, s. 80–81, 110–112.
10Józef Feliks Zieliński (1808–1878) – uczestnik powstania listopadowego, na emigracji we Francji pracujący jako zecer, technik budowlany i fotograf (dagerotypista), autor prac z zakresu elektryczności, fotografii i wojskowości.
Notes de bas de page
Auteur
Le texte seul est utilisable sous licence Creative Commons - Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International - CC BY-NC-ND 4.0. Les autres éléments (illustrations, fichiers annexes importés) sont « Tous droits réservés », sauf mention contraire.
