O ustaleniu działań słońca
p. 110-112
Texte intégral
1Pan Daguerre, były dekorator teatru de la Gaîté w Paryżu1, człowiek wielce uzdolniony, zajmował się dochodzeniem działań światła na kolory. Oto wynalazł diorama, którego podziwiane przez cały Paryż od lat 16 nadzwyczajne efekta polegają na dostrzeżeniach dotyczących własności światła. Przed 6 lub 7 laty, dowiedziawszy się pan Daguerre przypadkiem, że niejaki Niépce w Châlons2 zajmuje się dochodzeniem środka zdolnego ustalić działanie światła, zawiązał z nim korespondencję, otrzymawszy udzielenia dotyczące czynionych doświadczeń, zajął się tym gorliwiej udoskonaleniem powziętego pomysłu. Wypadek jego poszukiwań stał się właśnie głośnym z opisów pana Arago, wydanych w pierwszych dniach stycznia b[ieżącego] r[oku]3, i zajmuje wyłącznie niemal cały Paryż, zasadza się zaś na tym, że p[an] Daguerre zatrzymuje obraz, ujęty w tak zwanej camera obscura, skierowawszy go pierw na blat, czyli blachę metaliczną, takim sposobem zaprawioną, że promienie światła, odbijające się mniej lub więcej silnie od oświetlonych i ocienionych części przedmiotu, działają mniej więcej na powierzchnię blatu, a wtenczas pan Daguerre, gdy już obraz stał się dokładnie wydatnym, odcisk tegoż przez nieznany sposób ustala.
2Uważał to zapewne każdy, jak dalece przez światło płowieją kolory. Szło więc przede wszystkim o to, aby obmyślić materiał, na który światło dość szybko działa, przez to zaś spowodować w kilku minutach całe odcieniowanie obrazu, a następnie wynaleźć pokost lub inny jaki środek, który by dalszego wpływu światła nie dopuszczał i obraz w jego zupełnym systemie utrzymał. Te obadwa sposoby odkrył pan Daguerre w takim stopniu doskonałości, że 10 lub 12 minut jest dostatecznym czasem, ażeby sprodukować doskonale i wydatnie odcieniowany rysunek na kształt rysunku tuszem zrobionego. Jest to rzecz, sama z siebie nader piękna, prawdziwym tryumfem człowieka, czyniącego się panem przyrodzenia4; ale zastosowanie tego wynalazku dopiero teraz rozwinie się w nieskończoność. Wyobrażenie przedmiotów jest tu tak dokładne, że obrazy, kiedy się na nie patrzy przez szkło powiększające, przedstawiają najdrobniejsze nawet szczegóły, które zwykle dla gołego oka ukryte zostają tak zupełnie, jak w teleskopie okazującym na przedmiotach szczegóły, których gołe oko z odległości nie widzi. Tym sposobem nie otrzymuje się już naśladowania, ale wskroś całkowitą i doskonałą prawdę. Wędrownik nie potrzebuje już odtąd na przyszłość umieć rysować, aby przynieść z sobą obrazy pomników i widoki okolic, lepsze od tych, jakich by największy mistrz w malarstwie nie byłby w stanie wykonać. W krajobrazach ma powyższy sposób tę niedogodność, że drzewa będą cokolwiek nieznaczne, częścią dlatego, że zielone promienie światła padającego na blachę zdają się mniej działać, częścią, że liście są zawsze od wiatru poruszane, co naturalnym rzeczy porządkiem odcisk nieco zaciera; ale do gmachów, dzieł sztuki, gór i do perspektywy jest niezrównany. W portretowaniu przedstawia tę niedogodność, że oczy modelu, będące zawsze cokolwiek w poruszeniu, niewydatnymi się stają; lecz do kopiowania obrazów nie masz nic lepszego i usunie nie za długo rytownictwo zupełnie.
3Gubi się człowiek w domysłach, pomnąc na niezliczone zastosowania mogące się nadać temu wynalazkowi, bo gdyby np. powiodło się, zamiast na blachach metalicznych, ustalić obraz na papierze, można być pewnym, że w przyszłości, zamiast rycin na miedzi, otrzymywano by całe nakłady takich odcisków przez samo przyrodzenie odciągniętych i najmniejszego błędu niemających. Mówią, że p[an] Daguerre zamierza urządzić w tych dniach wystawę swoich obrazów. Hrabia Demidow5 chciał nabyć od niego tę tajemnicę, ale wymówił się od tego wynalazca, pragnąc, żeby nie była monopoliczną własnością jednego lubownika, lecz do całej należała Europy. Ponieważ p[an] Daguerre życzy sobie być wynagrodzony za wieloletnie doświadczenia i koszta przez siebie poniesione, proponowano mu więc, aby postarał się o patent, czego on uczynić nie chce, mówiąc, że cały ten sposób jest tak łatwy, iż przechodziłoby wszelką możność bezpieczeństwo patentu zapewnić. Chce on więc ogłosić subskrypcję, w której każdemu subskrybentowi dostanie się gotowa camera obscura i recepta na przysposabianie blach metalicznych, byle zebrało się 300 podpisów po 1000 fr[anków] każdy. Jest także i o tym mowa, aby rząd odkupił tajemnicę i ogłosił ją, co by było podobno najlepiej. Wreszcie odpowiadałoby to teraźniejszemu stanowi oświaty, gdyby rządy europejskie złożyły się na to, nie tyle dlatego, ażeby zebrać tak mało znaczącą sumę, lecz aby dać przykład, że ludzie zasługujący się całej społeczności chętnie są przez jej reprezentantów wynagradzani.
4ŹRÓDŁO: O ustaleniu działań światła, „Wiadomości Handlowe i Przemysłowe” 1839, nr 264 [z 6 lutego], s. 1113–1114.
Notes de bas de page
1 Théâtre de la Gaîté – paryski teatr działający przy bulwarze du Temple. W czasach, gdy w teatrze pracował Daguerre, podstawą repertuaru były melodramaty.
2 Joseph Nicéphore Niépce (1765–1833) – francuski fizyk i chemik, którego eksperymenty z utrwalaniem obrazu w ciemni optycznej wykorzystał Daguerre, opracowując technikę dagerotypii.
3 François Arago (zob. A. Niemirowski, Historia postępu i zastosowań machin parowych, w tomie pierwszym) był gorącym admiratorem pomysłu Daguerra’a. 7 stycznia 1839 roku po raz pierwszy przedstawił na posiedzeniu Akademii Nauk metodę „zatrzymywania obrazów”, powstających we wnętrzu ciemni optycznej. Obszerną informację o wynalazku Daguerre’a przyniósł artykuł Julesa Janina Le Dagerotype, zamieszczony w piśmie „L’Artiste. Journal de la Littérature et des Beaux‑Arts” 1839, seria 2, s. 145–148.
4 Tj. natury.
5 Hrabia Paweł Nikołajewicz Demidow (1798–1840) – rosyjski polityk, fundator najbardziej prestiżowej rosyjskiej nagrody naukowej – Nagrody Demidowa (przyznawanej od 1831 roku).
Le texte seul est utilisable sous licence Creative Commons - Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International - CC BY-NC-ND 4.0. Les autres éléments (illustrations, fichiers annexes importés) sont « Tous droits réservés », sauf mention contraire.
