Światło elektryczne [fragment]
p. 50-52
Texte intégral
1Obok niesłychanych nadużyć, jakie teraz uczeni i nieuczeni popełniają z wyrazami: elektryczność, magnetyzm itd., miło raz przecie dowiedzieć się o postępie rzeczywistego wynalazku, który chociaż mistycznych nie zawiera w sobie zagadek, choć nie rozkryje tajemniczych życia zwierzęcego głębi, jaśniejsze przecież światło zleje na ulice, domy i... głowy biednych padołu tego mieszkańców. Mówimy tu o tak zwanym świetle elektrycznym.
2Dawno już za pomocą baterii galwanicznej otrzymywano światło tak podobne do słonecznego, iż niektórzy dwa te pojawy uważali za jeden. Rzeczywiście, między ową jasnością elektryczną a zwykłymi sposobami oświetlania za pomocą palących się gazów taka mniej więcej zachodzi różnica, jak między blaskiem słonecznym i księżycowym. Zasadniczymi działaczami ku wydobyciu tego światła, oprócz baterii galwanicznej, są dwa kawałki węgla, będące w połączeniu z dwoma odmiennymi stosu biegunami, które zetknąć z sobą należy, a potem rozsunąć na niewielką odległość. Jeśli siła baterii jest dostateczna, a węgle w właściwym znajdują się oddaleniu, rozwijać się wtedy zacznie prąd olśniewającej jasności, którego siła i trwałość, przy sprzyjających skądinąd warunkach, odpowiednią będzie działaniu kwasów na metale składowe stosu. I otóż dany jest pierwiastek posłużyć mogący do nowego zupełnie sposobu oświetlenia, idzie już tylko o praktyczne onego zastosowanie.
3Jak zwykle w początkach każdego wynalazku przedstawiły się na tym polu liczne i trudne do zwalczenia przeszkody. Ponieważ światło powstaje ze spalenia atomicznych cząsteczek węgla, ponieważ dalej prąd elektryczny unosi takie cząstki z jednego kawałka, nagromadzając je nieregularnie na drugim, odległość przeto pomiędzy węglami stopniowo się zwiększa, a w miarę tego światło słabieje i wreszcie zupełnie gaśnie. Każde znów zsunięcie dwóch kawałków węgla sprawia natychmiast zmianę w wywiązywaniu się światła, które tym sposobem staje się migotliwym i nierównym1. Drugą, równie ważną trudnością jest nieodzowny z czasem ubytek siły działającej przyrządu galwanicznego. Strumień elektryczny tworzy się z rozkładu metalów w rozcieńczonym kwasie, w baterii przeto powstają metaliczne osady, które po rozpuszczeniu się w cieczy takową zamącają, osłabiając jej siłę wytwarzającą, a tym samym i światło. Można by wprawdzie zaradzić tej niedogodności przez usunięcie nieczystej mieszaniny, a nalanie czystej, ale w czasie potrzebnym do tej zmiany nastąpiłaby ciemność, która chociażby potrwała najkrócej, stanąć by zawsze musiała na przeszkodzie zastosowaniu na wielką skalę. Nadto, jakkolwiek różnych już dobierano metalów i kwasów, produkcja przecież światła elektrycznego okazywała się na tyle kosztowna, że o użyciu jego do celów publicznych ani pomyśleć nie można było.
4Jeżeli więc nowy ten wynalazek miał zostać upożytecznionym, należało dopełnić następujących warunków: najprzód obmyśleć przyrząd, za pomocą którego owe dwa węgle mogłyby zostawać w równej zawsze odległości, po wtóre – wywiązywać prąd elektryczny niezmiennie jednostajnej siły, a razem z użytych ku temu kombinacji chemicznych otrzymywać płody handlowe, których by wartość chociaż w części pokrywała koszta oświetlenia. […]
5Ale samo istnienie światła elektrycznego, blask jego pyszny i rozległość działania, przyrównać się dające tylko do światła słonecznego, następnie możność otrzymania go nawet w próżni i pod wodą, i oświetlenia miast całych za pomocą kilku olbrzymich baterii galwanicznych – wszystko to są fakta nieulegające zaprzeczeniu. Pytanie tylko, czy płody chemiczne, otrzymywane w procesie oświetlenia, mimo masowej produkcji, przyniosą jeszcze odpowiednią korzyść, czy światło elektryczne w szczuplejszej przestrzeni nie okaże się zbyt rażącym, i na koniec, czyli oświetlenie miast całych tak, aby cień zabudowań nie zaciemniała2 ulic (co nieodzownie wymaga nadzwyczaj wyniosłych wieżyc), nie będzie ze zbyt wielkim połączone kosztem.
6Za rozwiązanie tych pytań cesarz Francuzów niedawno, jak doniosły gazety, wyznaczył nagrody 50 000 franków. Jaki zaś skutek wyniknie z tej zachęty, o tym wkrótce zapewne się dowiemy.
7ŹRÓDŁO: J. [Ludwik Jenike] Światło elektryczne, „Księga Świata” 1853– 1854, cz. 2, s. 292–294.
8Ludwik Jenike (1818–1903) – pisarz, tłumacz i publicysta, współzałożyciel i redaktor „Tygodnika Ilustrowanego”. W jego pokaźnym dorobku translatorskim znajdują się m.in. utwory Johanna Wolfganga Goethego (Torquato Tasso. Dramat w 5 aktach, Warszawa 1861; Ifige nia w Taurydzie. Dramat w 5 aktach, Warszawa 1861; Herman i Dorota, Warszawa 1872; Reineke Lis, Warszawa 1877; Faust, Złoczów 1891). W 1889 roku ogłosił Wybór pism Goethego, a w 1897 – Młodość Goe the’go i nieprzełożone dotąd poezje jego ulotne.
Notes de bas de page
1 I u nas, jak wiadomo, w roku zeszłym robione były próby ze światłem elektrycznym w Ogrodzie Saskim i w Łazienkach Królewskich, przy których uważano toż samo właśnie migotanie i chwilowe słabnięcie. O zastosowaniu jednak tego wynalazku na większą skalę nic dotąd nie słychać [przyp. autora]. O próbie oświetlenia w Ogrodzie Saskim zob. O słońcu w czasie ostatniej maskarady, w niniejszym tomie; o próbie w Łazienkach dostępne mi źródła milczą.
2 Rzeczownik „cień” mógł być w XiX wieku używany zarówno w rodzaju męskim („ten cień”), jak i żeńskim („ta cień”), stąd forma czasownika „zaciemniała”. Podobnie jak „cień” zachowywały się inne rzeczowniki, np. „cierń”.
Auteur
Le texte seul est utilisable sous licence Creative Commons - Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International - CC BY-NC-ND 4.0. Les autres éléments (illustrations, fichiers annexes importés) sont « Tous droits réservés », sauf mention contraire.
