Doświadczenia robione w Paryżu i Petersburgu z oświetleniem galwanicznym ulic
p. 42-44
Texte intégral
1Z doniesień czasopisowych wiadomo, że roku 1845 p[anowie] Deleuil i Archereau w Paryżu robili doświadczenia z oświetleniem galwanicznym ulic tego miasta1. Cała rzecz polega na tym, co już więcej jak trzydzieści lat jest znane, żeby za pomocą galwanicznego stosu rozżarzyć węgiel i w rozpaleniu tym ciągle go utrzymywać. W tym celu kawałek węgla, na kształt ołówka zastrugany, ażeby się nie spalił, trzyma się w bani szklanej, z której wypompowano powietrze, a druty stosu, w pobliżu stojącego, idą do niego umyślnie na to zrobionymi szyjami bani.
2Tym sposobem oświetlono dawniejszy plac Zgody, teraz placem Republiki zwany. Plac ten oświeca pospolicie 100 lamp gazowych, których 50 zgaszono, gdy doświadczenia z światłem galwanicznym robić miano; połowa więc placu w grubej była pogrążona ciemności. Banię z pomienionym węglem postawiono na jednym z gmachów plac otaczających; stos był na dole, z 200 ogniw złożony, a druty od niego do bani szły w górę. Gdy się rozżarzył węgiel, tak mocne powstało światło, że o 260 łokci można było doskonale czytać. Światło to jest 30 razy mocniejsze od drummondowego, czyli od owego światła, przy którym doktor wędrowny, Niemiec, okazywał wieczorem r. 1838 w Hotelu Wileńskim w Warszawie dziwne dla publiczności przedmioty, za pomocą dziwniej jeszcze, bo hydro‑oxygen‑gaz‑mikroskop, przezwanego drobnowidu, czyli mikroskopu2. Światło to pochodziło od płomienia gazu wodorodnego, tego samego, co się zjawia przy krzesiwku platynowym; tylko u Drummonda wodoród palący się jest skierowany na kawałek wapnia i czystym kwasorodem, zamiast powietrza, poddymany. Wiadomo jest, że bez powietrza, czyli kwasorodu w nim zawartego, ani ogień, ani życie zwierząt utrzymać się nie może. Wapno tak się w płomieniu wodorodu rozognia, że światła jego oczy znieść nie mogą, a płomień świecy rzuca w nim cień na ścianę lub tej podobny przedmiot. Moc światła galwanicznego zwyczajnego, to jest takiego, jakie w czasie doświadczeń otrzymano w Paryżu, jest tylko 4 razy od słonecznego słabszą, ale zdołano tak wszystkie dobrać okoliczności, że siła oświecająca promieni słońca okazała się tylko 2 razy od niego większa [il. 3, 4].
3Porównywając znowu moc tego światła z lampami gazowymi i używanymi po ulicach, i ze świecami stearynowymi, okazało się, że siła jego świecąca wyrównywa 250 lampom, a dwóm tysiącom przeszło stearynek; i wtenczas wydatek na utrzymanie stosu 17 ½ tylko złp na godzinę wynosi.
4Późniejsze doświadczenia okazały, że i platyna, wyciągnięta na blaszkę tak cieniuchną jak gaza, tę samą posiada własność co węgiel, to jest tak się jak on rozpala od stosu, i na tej zasadzie wzięto już w Anglii kilka patentów na oświetlenie galwaniczne miast.
5Ten sam Archereau, który w Paryżu pomienione doświadczenia robił, podług doniesień jednego podróżnego wykonał je także r. 1849, łącznie z p[anem] Jakobi3, na wieży admiralicji w Petersburgu4. Stos do tych prób składał się ze 185 ogniw, którego pewne części pomieniony Archereau ze stolicy Francji sprowadził. Światło tu otrzymane tak było mocne, że choć noc była pogodna i niebo gwiazdami zasiane, stojąc jednak bokiem do ognia galwanicznego, można było w powietrzu promienie jego rozeznać, tak jak promienie słońca, szczupłym otworem do ciemnicy wpadające. Domy stojące od niego w odległości o 300 do 400 kroków tak jasno oświecone były, że na nich siedzącą muchę widzieć można było. Światło lamp gazowych wydawało się przy nim czerwone i zadymione. O 500 kroków światło gazowe cień jeszcze rzucało, dalej dopiero żadnego już dostrzec nie było można.
6ŹRÓDŁO: Doświadczenia robione w Paryżu i Petersburgu z oświetleniem galwanicznym ulic, „Księga Świata” 1851, cz. 1., s. 279.
Notes de bas de page
1 Pokaz oświetlenia elektrycznego (z wykorzystaniem lampy żarowej) odbył się w Paryżu 20 października 1843 roku (nie zaś w 1845).
2 Hydrooxygen gas mikroskop to tytuł pokazu, z którym w 1837 roku (nie zaś w 1838) występował w Warszawie „doktor filozofii James Schuman z Berlina” (inne wersje tytułu widowiska to Cuda nadzwyczajne natury i Mikroskop). Zob. Mikroskop Schumana [1837], w niniejszym tomie.
3 Borys Siemionowicz Jakobi – zob. Machina rachunkowa p[ana] Izraela Abrahama Staffel z Warszawy, w niniejszym tomie.
4 Pokaz elektrycznego oświetlenia przeprowadzony został w Petersburga jesienią 1849 roku. Świadkiem eksperymentu był car Rosji, Mikołaj I.
Le texte seul est utilisable sous licence Creative Commons - Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International - CC BY-NC-ND 4.0. Les autres éléments (illustrations, fichiers annexes importés) sont « Tous droits réservés », sauf mention contraire.
